Τα Θεοφάνεια

Έκθεση εικόνων

Ο εορτασμός των Θεοφανείων

Κάθε χρόνο, στις 6 Ιανουαρίου, σε γωνιά της Ελλάδας γιορτάζονται τα Θεοφάνεια (Φώτα ή Επιφάνεια), μεγάλη ετήσια χριστιανική εορτή, κατά την οποία τελείται από τους ιερείς ο Αγιασμός των Υδάτων. Από νωρίς το πρωί, τα παιδιά βγαίνουν στις γειτονιές για να πουν τα Κάλαντα των Φώτων, πόρτα - πόρτα, αναγγέλλοντας το χαρμόσυνο γεγονός. Σύμφωνα με την ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία, την ημέρα αυτή γιορτάζεται η Βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο ή Βαπτιστή, στον Ιορδάνη ποταμό. Είναι η τρίτη και τελευταία εορτή του Δωδεκαημέρου (γιορτών των Χριστουγέννων). Το όνομα «Θεοφάνεια» προκύπτει από τη φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας που συνέβη τη στιγμή της Βάπτισης, σύμφωνα με τρεις σχετικές ευαγγελικές περικοπές.

Την παραμονή των Θεοφανείων γίνεται ο «Μικρός Αγιασμός» (Πρωτάγιαση ή Φώτιση), όπου ο ιερέας γυρίζει όλα τα σπίτια της ενορίας του με το σταυρό στο χέρι και με ένα κλωνάρι βασιλικό «αγιάζει» (ή «φωτίζει») τα σπίτια, ραντίζοντας με το αγιασμένο νερό (Αγιασμό) όλους τους χώρους, για να φύγει το «κακό» και να φέρει ευτυχία στο σπιτικό. Στα παλιά χρόνια, ο αγιασμός των σπιτιών συνδεόταν με την εξαφάνιση των καλικατζάρων (πλάσματα του Διαβόλου, σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες) οι οποίοι, με την εμφάνιση του ιερέα με το σταυρό και το βασιλικό στο χέρι, έφευγαν πανικόβλητοι από το σπίτι...
Ανήμερα των Θεοφανείων, στις 6 Ιανουαρίου, γίνεται ο «Μεγάλος Αγιασμός», κατ’ αρχήν εντός των Εκκλησιών σε ειδική εξέδρα, στολισμένη, πάνω στην οποία υπάρχει ένα μεγάλο σκεύος γεμάτο με νερό. Στη συνέχεια, ο ιερέας τελεί δέηση μπροστά σε θάλασσα, ποτάμι ή δεξαμενή (όπως στην Αθήνα) και ρίχνει το Σταυρό στο νερό, πραγματοποιώντας τον Αγιασμό των Υδάτων. Συνήθως, σχηματίζεται μια μεγάλη πομπή σε κάθε εκκλησία με τα εξαπτέρυγα μπροστά, τους παπάδες ντυμένους με τα καλά τους άμφια, τις Αρχές του τόπου (εξέχοντες προσωπικότητες) και τους πιστούς που ακολουθούν με ευλάβεια. Στις μεγάλες πόλεις η πομπή είναι φαντασμαγορική, καθώς συνοδεύεται από τη μουσική μπάντα του δήμου ή και από στρατιωτική παράταξη.

Τη στιγμή που ο παπάς ρίχνει το Σταυρό στο νερό, οι σειρήνες των πλοίων καθώς και οι καμπάνες των εκκλησιών ηχούν χαρμόσυνα, ενώ νεαροί κολυμβητές πέφτουν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν το Σταυρό και να πάρουν την ευλογία του ιερέα. Αυτός που θα τον φέρει στην επιφάνεια θεωρείται ότι θα έχει καλή τύχη και υγεία όλο το χρόνο. Απολαμβάνει επίσης τις ευχές και τις τιμές που του απευθύνουν οι συμπολίτες του.
Οι πιστοί πίνουν τον αγιασμό (που παίρνουν από την εκκλησία τους) με τρεις γουλιές (συμβολικά) και ραντίζουν με αυτόν το σπίτι, το χωράφι ή τα ζώα τους… για καλή τύχη, υγεία και ευημερία.

Η κατάδυση του Σταυρού στο υγρό στοιχείο, σύμφωνα με τη λαϊκή πίστη, χαρίζει στο νερό καθαρτικές και εξυγιαντικές ιδιότητες. Έτσι, οι κάτοικοι πολλών περιοχών, μετά τον Αγιασμό, πηγαίνουν στις παραλίες ή στις όχθες ποταμών και λιμνών, για να πλύνουν τα αγροτικά εργαλεία ή τα εικονίσματά τους.


Μεγάλη γιορτή στον Πειραιά για τα Θεοφάνεια

Λαμπρή τελετή για τον Αγιασμό των Υδάτων γίνεται στον Πειραιά, στο πρώτο λιμάνι της χώρας, παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος ή του Μητροπολίτη Πειραιώς, καθώς και πολλών ιερέων. Η τελετή της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού στη θάλασσα τελείται με ευλάβεια γύρω στις 11.00 π.μ. στην αποβάθρα του λιμανιού, μπροστά από τον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα, όπου ο Δήμαρχος του Πειραιά κ. Βασίλης Μιχαλολιάκος υποδέχεται τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Κάρολο Παπούλια και τον πρωθυπουργό της χώρας κ. Αντώνη Σαμαρά. Πλήθος πιστών παρακολουθούν με ευλάβεια την τελετή του Αγιασμού, ενώ την ώρα που ο Σταυρός πέφτει στη θάλασσα, οι σειρήνες των πλοίων και οι καμπάνες των εκκλησιών του Πειραιά χτυπούν χαρμόσυνα. Στη συνέχεια, αμέσως μετά την τελετή Αγιασμού των Υδάτων, θα ακολουθήσει δεξίωση των επισήμων στο φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά.

Στην Αθήνα, ο Μεγάλος Αγιασμός των Υδάτων γίνεται στη Δεξαμενή στο Κολωνάκι, στις 10.30 π.μ. και στο Κολυμβητήριο του Εθνικού Γυμναστικού Συλλόγου (Βασ. Όλγας 6), στις 11.30 π.μ., παρουσία του Δημάρχου της Αθήνας κ. Γιώργου Καμίνη, του Προέδρου της Δημοκρατίας, του πρωθυπουργού, του Προεδρείου της Βουλής, βουλευτών και πλήθους πιστών. Για τον εορτασμό των Θεοφανείων, η θεία λειτουργία τελείται στον Ιερό Ναό Αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτου.

Στην Αίγινα και στη Σαλαμίνα…

Στο όμορφο νησί της Αίγινας ο Αγιασμός των Υδάτων γίνεται με κατάνυξη σε κάθε λιμανάκι του νησιού. Γύρω στις 11.00 π.μ. στο κεντρικό λιμάνι της Αίγινας τρεις εκκλησίες μαζί -η Μητρόπολη (που είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και τον Άγιο Διονύσιο), η Παναγίτσα (Εισόδια της Θεοτόκου) και ο Ναός του Αγίου Νικολάου- κατεβαίνουν με τους ιερείς και πιστούς των ενοριών τους στην αποβάθρα. Εκεί ο ιερέας ρίχνει το Σταυρό στη θάλασσα, ενώ τα νεαρά παιδιά βουτούν στα παγωμένα νερά και συναγωνίζονται ποιος θα είναι ο τυχερός που θα πιάσει το Σταυρό, για να πάρει την ευλογία.

Στη Σαλαμίνα, την ημέρα των Θεοφανείων, όλες οι ενορίες του νησιού κατεβαίνουν στη δική τους περιοχή στη θάλασσα, με πομπή που σχηματίζεται από τους ιερείς, τους πιστούς και τα εξαπτέρυγα μπροστά. Μετά την κατάδυση του Σταυρού στη θάλασσα και τον Αγιασμό των Υδάτων επιστρέφουν πίσω στην εκκλησία, όλοι μαζί, με το Σταυρό.

Η εκκλησία του Αγίου Μηνά, η Μητρόπολη του νησιού, τελεί την κατάδυση του Τιμίου Σταυρού στην προβλήτα του κεντρικού λιμανιού.
Την παραμονή των Θεοφανείων οι πιστοί νηστεύουν (δεν τρώνε ούτε λάδι), ενώ την ημέρα του Αγιασμού τρώνε κανονικά, ό,τι τους αρέσει. Μια ημέρα γιορτής που περνάει πιο όμορφα με καλή παρέα και θαλασσινούς μεζέδες στα γραφικά ουζερί, δίπλα στη θάλασσα.

Available on AppStore Get it on Google play